شناسایی ۴۷ نقطه پرتصادف جدید در محورهای استان همدان را می‌توان نه صرفاً یک خبر اجرایی، بلکه نشانه‌ای از ارتقای کیفیت حکمرانی در حوزه ایمنی راه‌ها دانست؛ جایی که «تصمیم‌گیری مبتنی بر داده» به تدریج جایگزین رویکردهای مقطعی و واکنشی می‌شود.

یادداشت: به قلم زهرا بیگدلو

به گزارش همدان فرهیخته، تا همین چند سال پیش، یکی از خلأهای مهم در مدیریت ایمنی جاده‌ای، نبود تصویر دقیق، به‌روز و قابل اتکا از نقاط پرخطر بود. تصمیم‌ها عمدتاً بر اساس گزارش‌های پراکنده یا تجربه‌های میدانی اتخاذ می‌شد. اما اکنون با شناسایی نظام‌مند این ۴۷ نقطه و قرار گرفتن آن‌ها در فهرست مصوبات سال ۱۴۰۵، می‌توان گفت یک حلقه حیاتی از زنجیره مدیریت ایمنی تکمیل شده است: «تشخیص علمی و مبتنی بر شواهد». این یعنی حرکت از مدیریت بحران به سمت مدیریت ریسک.

نکته کلیدی در این میان، ماهیت بین‌بخشی این فرآیند است. شناسایی نقاط پرتصادف حاصل هم‌افزایی میان دستگاه‌هایی مانند راهداری، پلیس راه و سایر نهادهای مرتبط است. این هماهنگی، اهمیت زیادی دارد؛ چرا که تصادف جاده‌ای یک پدیده چندعاملی است و نمی‌توان آن را صرفاً با اصلاح زیرساخت یا افزایش نظارت کنترل کرد. ترکیب داده‌های ترافیکی، رفتار رانندگان، وضعیت هندسی مسیر و حتی شرایط محیطی، تصویری جامع‌تر از ریسک ارائه می‌دهد و تصمیم‌سازی را دقیق‌تر می‌کند.

از منظر سیاست‌گذاری، این شناسایی یک کارکرد مهم دیگر هم دارد: «اولویت‌بندی هوشمند منابع». در شرایطی که اعتبارات عمرانی محدود است، نمی‌توان همه مسیرها را به‌طور همزمان ارتقا داد. بنابراین تمرکز بر نقاطی که بیشترین سهم را در وقوع و شدت تصادفات دارند، به معنای استفاده بهینه از منابع و افزایش بهره‌وری مداخلات است. این دقیقاً همان رویکردی است که در بسیاری از کشورها به کاهش معنادار تلفات جاده‌ای منجر شده است.

تجربه‌های گذشته در همدان نیز نشان داده که این مسیر، مسیر درستی است. اصلاح نقاط حادثه‌خیز در سال‌های اخیر، در برخی محورهای استان به کاهش ملموس سوانح انجامیده است. این تجربه عملی، یک پشتوانه مهم برای برنامه‌های پیش‌رو محسوب می‌شود. به بیان دیگر، اکنون استان نه‌تنها داده و شناسایی دارد، بلکه تجربه موفق مداخله نیز در اختیار دارد؛ ترکیبی که می‌تواند اثربخشی اقدامات سال ۱۴۰۵ را افزایش دهد.

با این حال، اهمیت شناسایی ۴۷ نقطه جدید زمانی برجسته‌تر می‌شود که آن را در چارچوب «مدیریت ریسک شبکه‌ای» تحلیل کنیم. هر نقطه پرتصادف، صرفاً یک مختصات جغرافیایی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از یک الگوی خطر در شبکه راهی است. اگر این الگوها به‌درستی تحلیل شوند، می‌توان حتی پیش از آنکه یک مسیر به نقطه حادثه‌خیز تبدیل شود، مداخلات پیشگیرانه را طراحی و اجرا کرد. این همان گذار راهبردی از «واکنش به حادثه» به «پیشگیری از حادثه» است.

در این میان، نحوه اجرای مصوبات سال ۱۴۰۵ نیز اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد. اگر اصلاح این نقاط با رویکردی جامع انجام شود—یعنی ترکیبی از اصلاحات هندسی، بهبود علائم و خط‌کشی، ارتقای روشنایی، ایمن‌سازی حاشیه راه و تقویت نظارت—می‌توان انتظار داشت که نتایج آن فراتر از کاهش مقطعی تصادفات باشد و به بهبود پایدار ایمنی منجر شود. تجربه جهانی نیز نشان می‌دهد که مداخلات چندلایه، اثرگذاری به‌مراتب بیشتری نسبت به اقدامات تک‌بعدی دارند.

از سوی دیگر، این فرصت وجود دارد که همدان در کنار اصلاح فیزیکی نقاط پرخطر، به سمت بهره‌گیری گسترده‌تر از فناوری‌های نوین نیز حرکت کند. سامانه‌های هوشمند پایش ترافیک، دوربین‌های ثبت تخلف، تحلیل داده‌های بزرگ و حتی مدل‌های پیش‌بینی تصادف، می‌توانند لایه‌ای جدید از دقت و کارایی را به مدیریت ایمنی اضافه کنند. در چنین مدلی، داده‌ها فقط برای توصیف گذشته استفاده نمی‌شوند، بلکه به ابزار پیش‌بینی آینده تبدیل خواهند شد.

نکته قابل تأمل دیگر، نقش فرهنگ رانندگی و آموزش عمومی در تکمیل این چرخه است. هرچند اصلاح زیرساخت‌ها ضروری است، اما بدون تغییر در رفتار رانندگان، بخشی از ریسک همچنان باقی می‌ماند. بنابراین همزمان با اقدامات مهندسی، باید به ارتقای آگاهی عمومی، آموزش‌های هدفمند و تقویت نظارت نیز توجه شود. این هم‌افزایی میان «انسان، راه و وسیله نقلیه» همان مثلثی است که در ادبیات ایمنی جاده‌ای به‌عنوان پایه‌های اصلی کاهش تصادفات شناخته می‌شود.

در نهایت، شناسایی ۴۷ نقطه پرتصادف جدید در همدان را باید یک «نشانه مثبت از پویایی سیستم» تلقی کرد، نه صرفاً یک آمار نگران‌کننده. سیستمی که قادر است نقاط ضعف خود را شناسایی کند، در واقع در مسیر اصلاح و بهبود قرار گرفته است. اگر این رویکرد داده‌محور، هماهنگ و پیش‌نگر در سال‌های آینده نیز تداوم یابد، می‌توان امیدوار بود که همدان به یکی از استان‌های پیشرو در مدیریت ایمنی راه‌ها تبدیل شود.

در چنین مسیری، هر نقطه‌ای که امروز به‌عنوان «حادثه‌خیز» شناسایی می‌شود، در واقع فرصتی است برای پیشگیری از حوادث فردا؛ فرصتی که بهره‌برداری درست از آن، مستقیماً با حفظ جان انسان‌ها و افزایش کیفیت زندگی شهروندان گره خورده است.

admin1

سردبیر